Биздин тарых

Инвесторлорго

Долбоорлор

Байланыштар

对华合作

Кыргызча

Биздин тарых

Инвесторлорго

Долбоорлор

Байланыштар

对华合作

Кыргызча

Биздин тарых

Инвесторлорго

Долбоорлор

Байланыштар

对华合作

Кыргызча

Борбордук Азияда краудлендингдин өнүгүшү

Борбордук Азияда краудлендингдин өнүгүшү

Борбордук Азияда краудлендингдин өнүгүшү

Кыргызстандагы Banca платформасынын укуктук макамы, рыноктук потенциалы жана иш тажрыйбасы

Борбордук Азияда краудлендингдин өнүгүшү

Кыргызстандагы Banca платформасынын укуктук макамы, рыноктук потенциалы жана иш тажрыйбасы

2005-жылы Улуу Британиянын беш банк кызматкери каржы тутумундагы ички көйгөйлөрдү талдап чыгып, банк секторун кыйгап өтүү менен бош капиталга ээ инвесторлорду каржылоого муктаж ишкерлер менен түз байланыштырган дүйнөдөгү алгачкы краудлендинг платформасын негиздешкен. Бул модель боюнча инвесторлор пайыздык киреше алса, ишкерлер керектүү каражатты ыкчам тартуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болушат. Ошондон бери краудлендинг Лондондон Алматыга чейин дүйнөлүк каржы рыногунун маанилүү бөлүгүнө айланды.

Краудлендинг процесси, адатта, үч тараптын катышуусунда ишке ашат: ишкер, инвестор жана платформа. Бизнес үчүн бул — сезондук суроо-талапты канааттандыруу, келишимдик милдеттенмелерди аткаруу же жүгүртүү капиталын толуктоо сыяктуу конкреттүү максаттарга ыкчам каражат тартуунун натыйжалуу куралы. Банктык насыя алуу боюнча өтүнмөлөрдү кароо эки жумадан бир нече айга чейин созулушу мүмкүн. Бул көрүнүш Кыргызстанга гана эмес, дүйнөлүк банк системасына да мүнөздүү. Ал эми краудлендинг платформасы аркылуу каржылоо маселесин бир нече күндүн ичинде чечүүгө болот.

Бул экосистемада платформанын ролу өзгөчө мааниге ээ. Ал карыз алуучунун төлөө жөндөмдүүлүгүн текшерип, документтерин талдайт, келишимдин шарттарын иштеп чыгат жана эки тараптын кызыкчылыктарынын ачык-айкын болушун камсыздайт. Натыйжада инвестор пайыздык киреше алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болсо, бизнес ашыкча бюрократиялык тоскоолдуктарсыз каржылоого жетет.

Жөнгө салуунун эл аралык тажрыйбасы

Ар кайсы өлкөлөрдө краудлендингди укуктук жактан жөнгө салуу процесси окшош жол менен өнүккөн: адегенде рыноктук практика калыптанып, андан кийин атайын эрежелер жана мыйзамдык негиздер иштелип чыккан.

Улуу Британияда алгачкы платформа 2005-жылы пайда болуп, дээрлик он жыл бою жалпы жарандык-укуктук келишимдердин негизинде иш жүргүзгөн. 2014-жылдын апрелинде гана FCAнын жөнгө салуу эрежелери күчүнө кирип, платформа операторлоруна Британиянын каржы жөнгө салуучусунан өзүнчө уруксат алуу талабы киргизилген.

Кыргызстанга эң жакын мисалдардын бири — Россия. Атайын мыйзам кабыл алынганга чейин бул өлкөдө краудлендинг жарандык мыйзамдардын негизинде иштеп келген. Анын алкагында карыз келишимдери, оферталар, ошондой эле платформалардын агенттик жана сервистик кызмат көрсөтүүлөрү колдонулган. Россия Банкы рынокту 2015-жылы көзөмөлдөй баштап, 2016-жылы жөнгө салуу концепциясын сунуштаган. Ал эми 2019-жылы платформа операторунун укуктук макамын жана Борбордук банктын реестрин аныктаган 259-ФЗ мыйзамы кабыл алынган. Демек, жөнгө салуучунун алгачкы байкоолорунан тартып атайын мыйзам кабыл алынганга чейин дээрлик беш жыл өткөн.

Казакстанда бул өткөөл «Астана» эл аралык каржы борбору (АЭКБ) аркылуу кыйла тез ишке ашкан. 2019-жылы AFSA жөнгө салуучусу карыздык краудфандинг боюнча эрежелерди киргизип, аймакта бул багыттагы алгачкы укуктук негиздердин бирин түзгөн.

Кыргызстандагы укуктук макамы

Кыргызстанда краудлендингди жөнгө салуучу атайын мыйзам азырынча жок. Бирок мындай мыйзамдын жоктугу бул ишмердүүлүккө тыюу салынганын билдирбейт. Жарандык укукта келишим түзүү эркиндиги принциби колдонулат. Ага ылайык, жеке тарап Кыргыз Республикасынын Жарандык кодексинин 724-727-беренелеринин негизинде юридикалык тарапка пайыздык үстөк менен максаттуу карыз бере алат. Мындай бүтүмдөрдү уюштурууда платформа ортомчу катары иш алып барат.

Banca платформасынын укуктук модели карыз келишиминин, инвестор менен платформанын ортосундагы агенттик келишимдин, колдонуучу келишиминин жана маалыматтык кызмат көрсөтүү келишиминин айкалышына негизделген. Компаниянын негизги ишмердүүлүгү ЭИҮК (ГКЭД) боюнча 64.99.0 — «Башка каржылык ортомчулук» коду менен катталган. Бул код классификациялык мүнөзгө ээ болуп, платформанын банк же лицензиялануучу каржы уюму макамын алышын билдирбейт. Краудлендинг Улуу Британияда, Россияда жана Казакстанда да алгач ушундай укуктук механизмдердин негизинде өнүгө баштаган.

Улуттук статистика комитетинин 2025-жылдын 1-январына карата маалыматы боюнча, Кыргызстанда 488,4 миңге жакын жеке ишкер катталган. Ошол эле учурда банктык каржылоого жетүү мүмкүнчүлүгү жогорку пайыздык чендер (20–36%) жана күрөөгө коюлуучу мүлккө карата катуу талаптар менен чектелүүдө. Компаниянын баалоосу боюнча, 10 миңден ашык чакан жана орто бизнес субъектиси ыкчам каржылоого муктаж. Дал ушул каржылоого болгон суроо-талап менен учурдагы сунуштун ортосундагы ажырым краудлендинг платформалары үчүн рыноктук мүмкүнчүлүктү түзөт.

Banca платформасынын жыйынтыктары жана IFC менен биргеликте мыйзамдык базаны өнүктүрүү

Banca платформасы лизинг, микромобилдүүлүк, автоунааларды тейлөө жана электр унаалары үчүн кубаттоо инфраструктурасы сыяктуу тармактарда иш алып барган ондон ашык компанияны каржылаган. Каржылоого ээ болгон ишканалар мамлекеттик бюджетке 511 млн сомдон ашык салык жана милдеттүү төлөмдөрдү которушкан.

Ошондой эле 500дөн ашык түз жана 1000ден ашык кыйыр жумуш ордун түзүшкөн. Инвесторлорго дээрлик 1 млрд сом өлчөмүндө пайыздык жана инвестициялык киреше төлөнгөн.

Учурда компания Эл аралык каржы корпорациясы (IFC) менен биргеликте альтернативдүү инвестициялоо жөнүндө мыйзам долбоорун даярдап жатат. Анда краудлендингге өзүнчө багыт катары орун берүү каралган. Документти демилгелөө 2026-жылдын күз айына пландаштырылган.

Эл аралык тажрыйба көрсөткөндөй, көпчүлүк өлкөлөрдө краудлендингди атайын жөнгө салуу рыногу калыптанып, анын иштөө эрежелерин мыйзам чегинде бекитүү зарылдыгы жаралгандан кийин киргизилген. Кыргызстанда да бул тармакты институтташтыруу жана укуктук жактан жөнгө салуу зарылдыгы келип жетти.

Ошондой эле окуңуз

Башка жаңылыктар

Бардык жаңылыктар

Кыргызстан Орто коридордун борборунда: бизнес үчүн кирүү чекиттери
ВЭБ.РФ И Central Asia Capital запустили страхование российских инвестиций в Кыргызстане

Кыргызстан аркылуу өткөн темир жол Евразиянын логистикасын кантип өзгөртөт жана капитал үчүн кирешелүүлүк кайда калыптанат

Кыргызстан аркылуу өткөн темир жол Евразиянын логистикасын кантип өзгөртөт жана капитал үчүн кирешелүүлүк кайда калыптанат

Кыргызстан аркылуу өткөн темир жол Евразиянын логистикасын кантип өзгөртөт жана капитал үчүн кирешелүүлүк кайда калыптанат

Антон Собин

Кыргызстандын финансы секторунун динамикасы
ВЭБ.РФ И Central Asia Capital запустили страхование российских инвестиций в Кыргызстане

Баланстык экспансия, кирешелүүлүктүн кысылышы жана насыя тобокелдиктери

Баланстык экспансия, кирешелүүлүктүн кысылышы жана насыя тобокелдиктери

Баланстык экспансия, кирешелүүлүктүн кысылышы жана насыя тобокелдиктери

Антон Собин

Muras автозаводу курулуштун экинчи этабына өтүүдө
ВЭБ.РФ И Central Asia Capital запустили страхование российских инвестиций в Кыргызстане

Инженердик изилдөөлөр аяктады, заводдун долбоору биротоло такталды жана техникалык кадрларды даярдоо башталууда

Инженердик изилдөөлөр аяктады, заводдун долбоору биротоло такталды жана техникалык кадрларды даярдоо башталууда

Инженердик изилдөөлөр аяктады, заводдун долбоору биротоло такталды жана техникалык кадрларды даярдоо башталууда

Мария Карнакова