Кыргызстандын унаа рыногу өнүккөн өлкөлөрдүн көп жылдык тенденцияларын эки-үч жылдын ичинде басып өтүп, масштабдуу структуралык трансформациядан өтүүдө. Реэкспорттук транзиттин көлөмүнүн азайышы менен өлкөнүн ички автопаркы сапаттуу жаңылануу баскычына өттү. Эски импорттук унаалардын ордун жаңы электромобилдер, локалдаштырылган өндүрүш жана заманбап каржылык инструменттер ээлей баштады.
Central Asia Auto компаниясынын башкармалыгынын төрагасы жана Central Asia Capital компаниясынын директорлор кеңешинин мүчөсү Анатолий Торохов тармактагы трансформациянын негизги факторлорун жана инвесторлор үчүн узак мөөнөттүү өнүгүү багыттарын белгиледи.
Импорттун түзүмүндөгү өзгөрүүлөр
Унааларды Кыргызстан аркылуу ЕАЭБ өлкөлөрүнө транзиттик реэкспорттоонун туу чокусу артта калды: эгерде 2024-жылы жалпы импорт 3 миллиард долларга 185 миң бирдикти түзсө, 2025-жылдын жыйынтыгы боюнча көлөм 139 миң унаага чейин түзөтүлдү. Өткөн транзиттик туу чоку базардын көңүлүн АКШ жана Түштүк Кореянын аукциондорунан келген эски унааларды Кытайдан келген жаңы унаалар менен алмаштыруу жүрүп жаткан реалдуу ички керектөөгө бурууга мүмкүндүк берди.
2026-жылдын биринчи чейрегинде гана КЭРден түз унаа импорту жалпы баасы 150 миллион доллардан ашык 18 миң бирдикке жетип, өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу үч эсе өсүштү көрсөттү. Ошол эле учурда Түштүк Кореядан келген камсыздоо 8%га кыскарды, бул суроо-талаптын түзүмүнүн фундаменталдуу түрдө кайра багытталышын тастыктайт.
Электрификациянын негизги кыймылдаткычтары
Электромобилдер сегменти импорттук бажы алымынын нөлдүк ставкасынын эсебинен ылдам өнүгүүдө. Эгерде 2024-жылы 3,1 миң электромобил катталган болсо, 2025-жылы бул көрсөткүч 200%дан ашык өсүп, 10 миң бирдикке жакындады.
Электромобилдер Бишкектеги сезондук абанын булганышы, анын ичинде ыш көйгөйүн азайтууга көмөктөшө алат. Бирок борбор калаадан тышкары аймактарда алардын кеңири жайылышына тез кубаттоочу станциялардын жетишсиздиги жана өлкөнүн тоолуу рельефи тоскоол болууда. 2030-жылга чейин өнүккөн тейлөө жана оңдоо инфраструктурасынын, ошондой эле экинчилик рыноктогу калдык наркынын салыштырмалуу жогору болушунун аркасында ички күйүүчү кыймылдаткычы бар жана гибриддик унаалар аймактардагы автопарктын басымдуу бөлүгүн ээлеп кала берет.
Протекционизм жана өндүрүштү локалдаштыруу
Импорттук тоскоолдуктардын минималдуу деңгээли керектөөчүлөр үчүн кеңири мүмкүнчүлүктөрдү түзөт. Ошол эле учурда мамлекеттик саясаттын табигый өнүгүү багыты жергиликтүү өндүрүүчүлөрдү коргоого жана ата мекендик өндүрүштү өнүктүрүүгө карай өзгөрүүдө.
Орто мөөнөттүү келечекте импорттук алымдардын жогорулашы жана даяр унааларды сырттан алып келүүдөн өлкө ичинде кошумча нарк түзүүгө басым жасоо күтүлүүдө. Бул өндүрүштү локалдаштырууга, жергиликтүү ишканалардын өнүгүшүнө жана өлкөнүн автоунаа өнөр жайындагы өндүрүштүк потенциалын жогорулатууга өбөлгө түзүшү мүмкүн.

Жаңы өнөр жай саясатынын негизги долбоорлорунун бири катары Токмок районунда жайгашкан, ири түйүндүк чогултууга адистешкен Muras унаа заводу каралууда. Жергиликтүү өндүрүшчүлөргө жөнгө салуучу жеңилдиктер жана субсидиялоо программалары жеткиликтүү болот. Экономика министрлиги банктык насыялардын орточо рыноктук чени 20%дан ашкан шартта, ата мекендик унааларды жылдык 5–6% менен жеңилдетилген насыяга берүү жана лизингге алуу механизмдерин иштеп чыгууда.
Лизингдин өнүгүшү
Муну менен катар унаа бөлүштүрүү системасы да өзгөрүүдө: рынок башаламан жеткирүү моделинен кепилдик берген расмий дилердик тармактарга өтүүдө. Унаа сатып алууну каржылоонун институционалдык механизмдери сатуунун негизги кыймылдаткычына айланууда.
Коммерциялык банктардын күрөө боюнча катуу талаптарынан улам Кыргызстанда АКШ рыногуна окшош модель калыптанды: жеке жактар үчүн чекене автолизинг унаа сатып алуунун негизги куралдарынын бири болуп калды. Адистештирилген лизинг компаниялары жөнөкөйлөштүрүлгөн төлөө жөндөмдүүлүгүн баалоо системасын колдонуп, кайрылган күнү эле унааны берүүнү камсыз кылууда. Бул чакан бизнестин, такси кызматтарынын жана акыркы чакырымдагы жеткирүү кызматтарынын унаа парктарын жаңылоого шарт түздү.
Шаардык мобилдүүлүк
Автомобилдештирүүнүн өсүшү шаардык чөйрөдө жөнгө салуучу чараларды күчөтүүнү талап кылат. Чет өлкөлөрдөгү ири шаарлардын тажрыйбасы көрсөткөндөй, унаа токтотуучу жайларды жөнгө салбастан, жолдорду кеңейтүү жана жол айрыктарын куруу тыгын көйгөйүн толук чечпейт.
Бишкек шаарында акы төлөнүүчү унаа токтотуучу жайларды киргизүү, калк жыш жайгашкан борбордук райондорго унаалардын кирүүсүн чектөө жана жол жээгиндеги токтотуучу жайларды тартипке келтирүү маселелери актуалдуу бойдон калууда.
Альтернативдүү чакан транспорт каражаттарын өнүктүрүү, коомдук транспорт паркын электрлештирүү жана жергиликтүү унаа чогултуу өндүрүшүнүн кубаттуулуктарын колдоо ортосундагы тең салмактуулук өлкөнүн алдыдагы он жылдыкка карата туруктуу транспорттук системасын түзүүгө өбөлгө болот.
Ошондой эле окуңуз
Башка жаңылыктар
Бардык жаңылыктар
